Priča o 13. znaku zodijaka povremeno se vraća u javnost kada se govori o sazvežđu Zmijonoše, odnosno Ophiuchusu. Razlog za zabunu je jednostavan: Sunce zaista prolazi kroz područje tog sazvežđa na svom prividnom godišnjem putu preko neba. Ipak, činjenica da se neko sazvežđe nalazi uz ekliptiku ne znači automatski da mora postati znak u sistemu zapadne astrologije.
Da bi se razumelo zašto zapadna astrologija ne uvodi Zmijonošu kao trinaesti znak, potrebno je razlikovati astronomiju od astrološkog sistema koji koristi dvanaest znakova. Oni dele istorijske korene i koriste sličan nebeski rečnik, ali ne rade po potpuno istim pravilima. Upravo je ta razlika ključna za priču o navodnom 13. znaku.
Zmijonoša zaista postoji na nebu
Sazvežđe Zmijonoše nalazi se u području neba kroz koje prolazi ekliptika, prividna putanja Sunca tokom godine. Astronomski posmatrano, Sunce određeni period provodi ispred tog sazvežđa, zbog čega se u popularnim tekstovima često navodi da postoji trinaesto sazvežđe zodijaka. U tom smislu tvrdnja ima osnovu, ali se odnosi na granice sazvežđa, a ne na astrološke znakove.
Granice sazvežđa nisu jednake veličine. Neka zauzimaju mnogo veći deo ekliptike, dok su druga znatno uža. Astronomski zodijak zato nema dvanaest jednakih delova. Kada bi se znakovi određivali isključivo prema stvarnim granicama sazvežđa, raspodela bi bila potpuno drugačija od one koju koristi tradicionalna zapadna astrologija.
Dvanaest znakova nisu isto što i dvanaest sazvežđa
Zapadna astrologija koristi zodijak podeljen na dvanaest jednakih delova od po 30 stepeni. Početak tog sistema vezan je za prolećnu ravnodnevicu, od koje počinje znak Ovna u tropskom zodijaku.
Znakovi su, dakle, geometrijski segmenti ekliptike, a ne jednostavno spisak sazvežđa kroz koja Sunce fizički prolazi.
To objašnjava zašto odsustvo Zmijonoše iz astrološkog zodijaka nije greška u računanju. Sistem je tako konstruisan. Njegova logika polazi od podele punog kruga na dvanaest jednakih delova, pa uvođenje još jednog znaka ne bi predstavljalo samo dodavanje novog imena, već promenu same strukture sistema.
Upravo zato se u astrologiji znak i sazvežđe ne mogu koristiti kao sinonimi. Astronom može govoriti o položaju Sunca u sazvežđu, dok astrolog u okviru tropskog sistema govori o položaju Sunca u određenom znaku. Ista nebeska scena tako može biti opisana različitim terminima, bez toga da jedan opis automatski poništava drugi.
Zašto se pominje baš Zmijonoša
Zmijonoša je zanimljiv zato što se nalazi blizu ekliptike i zato što Sunce prolazi kroz njegovu astronomsku oblast. Zbog toga je pogodan za popularnu priču o navodnom trinaestom znaku. Međutim, sama činjenica da je Sunce prividno ispred određenog sazvežđa nije dovoljna da se ono uključi u tradicionalni astrološki sistem.
Važno je i to što je današnja podela sazvežđa rezultat savremenih astronomskih granica, dok je astrološki zodijak nastao u drugačijem istorijskom i matematičkom okviru. Savremeni posmatrač neba zato ne treba da očekuje da se današnje granice sazvežđa savršeno poklapaju sa drevnom podelom zodijaka.
Precesija dodatno komplikuje poređenje
Još jedan razlog zbog kojeg se astronomija i zapadna astrologija danas toliko razlikuju jeste precesija Zemljine ose. Zemljina osa veoma sporo menja pravac, pa se položaj prolećne ravnodnevice u odnosu na udaljene zvezde tokom vekova pomera. Zbog toga se tropski znakovi više ne poklapaju sa istoimenim sazvežđima na način koji bi se očekivao iz njihovih naziva.
U tropskoj astrologiji znakovi ostaju vezani za sezonske tačke, odnosno za odnos prema ravnodnevicama i solsticijumima. Zmijonoša se zbog toga ne pojavljuje kao novi znak samo zato što astronomija pokazuje da Sunce prolazi kroz njegovo područje. Uvođenje 13. znaka zahtevalo bi izbor drugačijeg sistema zodijaka, a ne samo ispravku postojeće tabele.
Zato popularna tvrdnja da je nekom promenjen znak zato što je otkriven Zmijonoša zapravo meša dve različite podele neba. Astronomska mapa i astrološki zodijak mogu se porediti, ali nisu ista stvar.
Šta onda znači priča o 13. znaku
Priča o 13. znaku ima smisla kada se govori o sazvežđima kroz koja Sunce prolazi, ali ne opisuje način na koji tradicionalna zapadna astrologija definiše svoje znakove. Zmijonoša nije nestao sa neba niti je astronomija odlučila da ga zanemari. On jednostavno nije deo dvanaestodelnog tropskog zodijaka.
Zato osoba koja pročita da bi njen horoskopski znak navodno trebalo da bude drugačiji zbog Zmijonoše ne mora da menja znak u okviru sistema koji već koristi. Ako se govori astronomski, pitanje je u kom se sazvežđu Sunce nalazi. Ako se govori astrološki, pitanje je u kom se znaku nalazi prema pravilima konkretnog zodijaka. Razlika između ta dva pitanja objašnjava gotovo celu zabunu oko „13. znaka“. Zato se broj znakova ne određuje prostim prebrojavanjem sazvežđa uz ekliptiku.
